"Көрбөтөхпүтүн көрдүбүт, истибэтэхпитин иһиттибит" - Устудьуоннар эксперимент-испэктээкиллэрин кылгастык ырытыы
«Лики Олонхо 2.0.» продолжает вызывать глубокий интерес и побуждать к размышлениям. Сегодня мы с радостью представляем очередное свидетельство успеха медиаспектакля – очень искренний и пронзительный отзыв, который на этот раз прозвучит на родном якутском языке. Приглашаем всех погрузиться в уникальные мысли и впечатления автора этого отклика, демонстрирующего, как глубоко «Лики Олонхо 2.0.» затрагивает сердца зрителей.
Көрбөтөхпүтүн көрдүбүт, истибэтэхпитин иһиттибит
(Устудьуоннар эксперимент-испэктээкиллэрин кылгастык ырытыы)
Муус устар 17 күнүгэр, Гагарин аатынан култуура уонна аныгы ускуустуба киинигэр Арктикатааҕы ускуустуба, култуура уонна креативнай индустрия үнүбэрситиэтин тыйаатыр ускуустубатын хаапыдыратын устудьуоннара сонун олоҥхо-испэктээкили көрдөрдүлэр. “Лики олонхо 2.0” (“Олоҥхо мөссүөннэрэ”) диэн ааттаммыт 4-с куурус устудьуоннарын дипломнай үлэлэрэ араас өҥүнэн оонньоон, кэрэ дорҕооннору, ырыалары-тойуктары иһитиннэрэн көрөөччүлэри сүрдээҕин сөхтөрдө. Этэргэ дылы, көрбөтөхпүтүн көрдүбүт, истибэтэхпитин иһиттибит.
Программкатыгар ыйыллыбытын курдук үс олоҥхоттон таныллыбыт көстүү Олоҥхо тыйаатырын испэктээкиллэриттэн олох ураты. Биһиги, көрөөччүлэр, Олоҥхо тыйаатырын испэктээкиллэрин 2008 сылтан көрөн, олоҥхо испэктээкил быһыытынан туруоруллуутун сүрүн тутулун билэбит, өйдүүбүт, ылынабыт уонна ис-иһигэр киирэн олус кэрэхсээн көрөбүт. Онтон бу билиҥҥи ыччат туруоруута дьиктитик уратыланна. Испэктээкили туруорааччылар “Ньургун Боотур”, “Дьырыбына Дьырылыатта” уонна “Кыыс Дэбилийэ” олоҥхолор сүрүн персонажтарын ыланнар эдэр дьоҥҥо билиһиннэрэр курдук туспа тутул (сюжет) оҥорон оонньоон көрдөрдүлэр. Онон манна олоҥхо сүрүн тутула уларыйбакка, персонажтар бэйэлэрин олоҥхолорун аныгы дьоҥҥо билиһиннэрэр курдук ис хоһооннонон таҕыста. Ол аата бу испэктээкилтэн атын, билиҥҥи өйдөбүлүнэн эттэххэ, олоҥхону билиһиннэрэр клип сиэрин тутуспут. Маны өссө ырыаҕа оҥоһуллар роликтарга майгыннатыахха сөп. Биитэр испэктээкилгэ сыһыаран перформанс курдук эмиэ көрүөххэ сөп. Ол - бу көрдөрүү биир сүрүн уратытынан буолла. Манна ааҕааччыларга уонна көрөөччүлэргэ судургутук быһаарар гына испэктээкилтэн бу көрдөрүү туох уратылааҕый диэҥҥэ тохтуохха.
Испэктээкили туруорааччылар иһитиннэрбиттэринэн, бу көрдөрүү икки көрүҥнээх эбит. Бастакыта, “Лики олонхо 1.0” диэн көрдөрүүгэ биир да аныгы технологията суох оонньоон көрдөрөллөр эбит. Бу испэктээкиллэрин устудьуоннар Индияҕа «Бхарат Ранг Махотсав» диэн Азияҕа биллэр улахан бэстибээлгэ илдьэн көрдөрбүттэр уонна улахан сэҥээриини ылбыттар. Онтон бу иккис көрүҥэр видео-контент, ол аата аныгы видео-технологияны киллэрэн олонхону кэпсииллэр. Ол түмүгэр сөҕүмэр дьикти көстүү үөскээн тахсар эбит. Манна “Среда-студия” диэн айар бөлөх сүҥкэннээх үлэни оҥорбутун сэргии, үөрэ көрөҕүн. Дьиҥэр, олоҥхобут барахсан төрүкү куйаар тыыннаах буолан аныгы технологияны сах саҕаттан билэр буолан, оруобуна олорсор, туохха да мэһэйдэппэккэ курдаттыы тыыннах эйгэни үөскэтэрин манна көрөн сөҕөҕүн, итэҕэйэҕин уонна олоҥхо күүһүн билинэҕин! Ол курдук бу көрдөрүүгэ олоҥхо аныгы технологияны кытта биир тыыннанан үгүс элбэх кыаҕы көрдөрдө.
Аан бастаан бу испэктээкилгэ олоҥхону киэҥ араҥаҕа билиһиннэрээри (презентативный вариант) нууччалыы кэпсиир олоҥхоһут кыыс (Любовь Третьякова) баар буолбут. Туох оонньонорун кыттааччылар үллэстэн саахалыы кэпсээбиттэрин кэннэ олоҥхоһут кэпсиир киэбинэн нууччалыы кэпсиир. Олоҥхо кэпсиир киэбэ кэһиллибэтэх буолан киһи атыҥыраабат, сахалыы билбэт дьоҥҥо олоҥхо тутулун билиһиннэрэргэ бэрт ньыма үөскээбит.
Арыйыылара. Бу көрдөрүүгэ саамай сөҕүмэрэ, эппиттэрин курдук, сэргэстэһэр эйгэҕэ портал аһылларын курдук дьикти түгэн үөскүүр. Ол, биллэн турар, видео-контент көмөтүнэн оҥоһуллар. Туруоруу сүрүн худуоһунньуга Туйаара Шапошникова салайыытынан уруһуйдьут устудьуоннар уонна “Среда-студия” айар бөлөх оонньонор олоҥхо хас хардыытынан кэрэ бэйэлээх видео оҥорбуттар. Дьоһун үлэ үлэлэммит! Манна эдэр дьон сэргэстэһэр эйгэҕэ олоҥхо буола турарын курдук тыыннааҕымсытан оҥорбуттара, айар буочардара “сибиэһэйэ” сөхтөрөр. Киһи хараҕын араарбакка сэргии көрөр. Саамай сүрүнэ – видео олоҥхону сценаҕа артыыстар оонньуулларын сабырыйбат, тэҥҥэ барсан иһэр. Инньэ гынан көрөөччү чахчы олоҥхо дойдутугар бара сылдьыбыт, биитэр атын эйгэни арыйан көрбүт курдук сананар. Дьиҥэр, итинник олоҥхо латыынныы алпаабытынан суруллан суккулла турар тыыннаах эйгэни сатаан оҥоруу олох сэдэх көстүү. Маныаха олоҥхо сиэрин кытаанахтык тутуһуу табыллыбыт.
Иккис курдук рэп уонна рок хабааннаах ырыалары киллэрэн биэрбиттэрэ аныгы көрөөччү болҕомтотун тардар, айымньылаахтык толкуйдаммыт, толоруллубут буолан интэриэһи үөскэтэр. Манна тыыннаах доҕуһуол киһи кутун-сүрүн ортотунан киирэн олоҥхо эйгэтин сабыдыалын ордук күүһүрдэр.
Саҥа жанр. Бу туруорууну мин олоҥхо-испэктээкилтэн туспа жанр диэм этэ. Олоҥхоҕо олоҕуран туруорааччылар сценаҕа оонньонор олоҥхо саҥа жанрын арыйбыт курдуктар. Ону олоҥхону билиһиннэрии, биитэр аныгылыы олоҥхо тутулунан клип-ролик, перформанс диэххэ сөп курдук.
Манна ала чуо туох-ханнык фольклор жанрдара бааллара көстөр: тойук, ырыа, чабырҕах, үҥкүү, оһуохай, ыһыах уо.д.а. Олоҥхо омуна, күүркэтиитэ, көрө-нара эмиэ ырылыччы көстөр.
Муусука артыыстар оонньууларын, олоҥхо дойдутун биир тыыннаан биир ситимҥэ киллэрэн кэрэ эйгэни оҥорор. Манна сахалыы матыыптар, хомус, кырыымпа араас туругу, персонажтар майгыларын үөскэтэллэр.
Артыыстар персонажтарын бэркэ арыйан, умсугутуулаахтык, ону ааһан ол дойду дьонуни курдук итэҕэтиилээхтик оонньууллар. Манна Дьырыбына Дьырылыатта оруолун толорбут Олеся Габышева кырасыабай тойугун, Кыыс Дэбилийэ - Галина Кардашевская кытыгырас, кыана туттар-хаптар хамсаныыларын, Ньургун Боотур – Арсен Васильев сэдэх куолаһын, Сорук Боллук – Кристина Шадрина түргэн-тархан, элэккэй оонньуутун көрөөччү астына көрбүтүн чорботон бэлиэтиэтиир тоҕоостоох.
Туруорааччылар тэтимнээх харахха быраҕыллар хамсаныылары, “салгынтан үөскэтэн” таһаарар сценографиялары, атрибутакалары толкуйдаабыттара туруорууну киэргэтэр, көрөөччүлэри сөхтөрөр.
Надежда Осипова, театровед